تبلیغات
فوریت پزشکی - تنگی نفس
تاریخ : جمعه 16 تیر 1391 | 03:45 ب.ظ | نویسنده : ابوالفضل هادی

تنگی نفس یعنی آگاه شدن از تنفس نامطلوب و غیر طبیعی و احساس تنفس سخت و ناخوشایند است. به عبارت دیگر انسان طبیعی نسبت به نفس کشیدن خود آگاهی چندانی ندارد، اما در کسی که دچار تنگی نفس می‌شود، نسبت به تنفس خود و معمولاً سختی آن آگاهی پیدا می‌کند. عموما تنگی نفس به تنفس سریع و مشکل گفته می‌شود و در زمان تنگی نفس ، بیمار از عضلات گردن ، شانه‌ها و شکم (عضلات فرعی تنفسی) نیز برای تنفس استفاده می‌کند.


علل تنگی نفس
تنگی نفس از نشانه‌های دوگانه‌ای است که می‌تواند منشا قلبی داشته باشد یا نداشته باشد. در بیشتر موارد تنگی نفس افراد به دلیل مشکلات ریوی بروز پیدا می‌کند اما در درصدی از موارد بیماری قلبی زمینه ساز تنگی تنفس می‌شود.
تنگی نفس ممکن است ناشی از بیماریهای ریوی یا قفسه سینه از جمله آسم ، برونشیت ، سل و عفونت ریه (پنومونی) ، بیماریهای قلبی از جمله حمله حاد قلبی اختلال دریچه‌های آئورت و میترال و نارسایی قلبی ، کم‌خونی ، عفونت شدید بدن ، چاقی و اختلالات اضطرابی باشد. بعلاوه شروع ناگهانی تنگی نفس با یا بدون درد سینه ممکن است علامت آمبولی ریه باشد.


انواع تنگی نفس
تنگی نفس کوششی
این نوع از تنگی نفس گاه حالت کوششی پیدا می‌کند، یعنی با فعالیت و کوشش بدنی فرد ارتباط مستقیم دارد. انسان به طور طبیعی اگر به شدت و بدون آمادگی قبلی ورزش کند و یا مسافت طولانی را بدود، این نوع تنگی نفس را تجربه خواهد کرد. در افراد مبتلا به برخی بیماریهای قلبی مانند مشکلات دریچه‌ای یا نارسایی قلبی ، تنگی نفس با فعالیتهای کمتری ایجاد می‌شود. به گونه‌ای که حتی در موارد شدید بیماری ، راه رفتن عادی و انجام کارهای اولیه با تنگی نفس همراه می‌شود. در شدید ترین نوع تنگی نفس ، بیمار حتی در حالت استراحت و خوابیده نیز دچار تنگی نفس می‌باشد.

ارتوپنه یا تنگی نفس در حالت درازکشیده
نوع دیگری از تنگی نفس قلبی در حالت دراز کش و خوابیده ایجاد می‌گردد که در طب به آن "ارتوپنه" می‌گویند. یعنی قلب فرد به حدی نارساست که نمی‌تواند خون موجود در ریه‌ها را تخلیه کند و فرد مجبور است با کمک گرفتن از نیروی جاذبه این کار را انجام دهد. به همین جهت بیماران مبتلا به نارسایی قلب ، هنگام خواب زیر سرشان دو یا چند بالش می‌گذارند. به عبارت دیگر وقتی این افراد دراز می‌کشند، ریه فرد در آب بدن غرق می‌شود و احساس خفگی به وی دست می‌دهد. در این صورت بیمار جهت تنفس راحت باید بنشیند.

تنگی نفس حمله‌ای شبانه
حالت دیگری نیز وجود دارد که به صورت حملات شبانه تنگی نفس خود رانشان می‌دهد. به این صورت که 4 - 2 ساعت بعد از خواب به طور ناگهانی بیمار مبتلا به نارسایی قلبی با حالت خفگی از خواب می‌پرد، خود را به پنجره می‌رساند تا با نفس کشیدن در هوای آزاد خود را نجات دهد. در افراد مبتلا به نارسایی قلبی که اغلب دچار ورم پا نیز هستند، در طول شب آبهای جمع شده در پاها بتدریج تخلیه می‌شوند و به سوی ریه‌های فرد می‌آیند و در آنجا جمع می‌شوند. تجمع مایعات اضافه در ریه باعث می‌شود فرد دچار احساس تنگی نفس و حالت خفتگی شود. تنگی نفس حمله‌ای شبانه مشخصه بیماری قلبی است. البته در بیماری آسم و برونشیت مزمن نیز فرد ممکن است با حالت تنگی نفس از خواب بیدار شود ولی این دو مورد تا حدی قابل افتراق با تنگی نفس قلبی هستند. بدین ترتیب که در آسم فرد سابقه قبلی دارد، بعد از نیمه شب دچار حمله می‌شود و با اسپری‌های گشاد کننده مجاری تنفسی بهتر می‌شود. در برونشیت مزمن نیز حمله تنگی نفس در پاسی از شب بروز پیدا می‌کند و با دفع خلط تنگی نفس بیمار مرتفع می‌گردد.

تنگی نفس بازدمی
اشکال در خارج کردن هوا از ریه‌ها. هوا براحتی به داخل ریه می‌رود ولی خروج آن مشکل است. از آنجا که بیمار هوا را به سختی به بیرون می‌راند، صدای خس‌خس ایجاد می‌کند که به آن تنفس آسمی گفته می‌شود.

علائم همراه کمک کننده
گاهی تمایز علل قلبی تنگی نفس از علل ریوی مشکل است چرا که هر دو باعث تنگی نفس کوششی ، ارتوپنه و سرفه می‌شوند. خس‌خس سینه و خلط خونی قاعدتا به دلیل بیماری ریوی پدید می‌آید هر چند بعضا در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی و ادم ریوی هم دیده می‌شوند. در بیماران مبتلا به عروق کرونر ممکن است تنگی نفس در نبود درد سینه و با شرایط مشابه اتفاق افتد که به آن معادل آنژین قلبی گفته می‌شود.

درمان
درمان تنگی نفس منوط به درمان بیماری زمینه‌ای فرد است. به عبارت دیگر یا باید دریچه معیوب که مانع از حرکت صحیح جریان خون می‌شود اصلاح شود. با داروی دیگوکسین ، قلب نارسا می‌تواند تقویت شود تا بتواند خون را از ریه‌ها خالی کرده و مانع تجمع و انباشتگی آن در ریه‌ها و سایر فضاهای بدن گردد. از سوی دیگر با تجویز داروهای ادرارآور (دیورتیکها) ، آب در ریه‌ها تجمع نیافته و تنگی نفس برای فرد ایجاد نمی‌شود. مصرف غذاهای کم نمک در اصلاح این مورد خالی از فایده نخواهد بود. و در بیماریهای دیگر نیز درمان آنها انجام می‌شود

انتوباسیون

انتوباسیون تراشه شامل جایگذاری یک لوله پلاستیکی انعطاف پذیر به داخل تراشه است که یک راه هوایی مناسب جهت تهویه مکانیکی فراهم می کند. شایعترین روش برای انتوباسیون استفاده از راه دهان به کمک یک لارنگوسکوپ است. لوله انتوباسیون به داخل نای بیمار فرستاده می شود .سپس یک تیوب در نزدیک انتهای ان باد می شود تا به تثبیت محل لوله کمک نماید و در محافظت از عبور خون،ترشحات معده وسایر ترشحات دهان به راه های هوایی نقش دارد.

یک روش دیگر برای انتوباسیون رد کردن لوله از راه بینی است.

به خارج کردن لوله از راه هوایی اکستوباسیون گفته می شود.


خطرات در برابر فوائد

لوله گذاری داخل راه هوایی بالقوه یک فرایند تهاجمی خطرناک است که به مهارت زیادی برای انجام نیاز دارد.اگر به طرز اشتباه لوله گذاری انجام شود مشکلات حاصل از ان میتواند سریعآ بیمار را به سمت مرگ ببرد.با این وجود لوله گذاری داخل راه هوایی به عنوان استاندارد طلایی برای حمایت از راه هوایی طی احیاء قلبی-ریوی از طرف انجمن قلب آمریکا در سال 2000 پذیرفته شده است.

روشهای مشاهده ای برای اطمینان از صحیح بودن محل لوله

1- مشاهده مستقیم لوله از میان طنابهای صوتی

2-یکسان بودن صداهای ریوی دو طرف در سمع ریه با گوشی

3-شنیده نشدن صداهای تنفسی حین سمع معده

4- حرکت مساوی دو طرف قفسه سینه

5- نبودن ترشحات معده در داخل لوله


موارد تعبیه لوله داخل نای

*- در بیماران کومایی یا مسموم که قادر به حفظ راه هوایی خود نیستند.در این بیماران عضلات گلو تون خود را از دست داده اند و ممکن است به اسداد مجاری هوا منجر شوند.ضمنآ رفلکسهای طبیعی برای محافظت از ورود ترشحات مانند سرفه و بلع در این بیماران مختل است.با لوله گذاری داخل راه هوایی آسپیره شدن مواد به داخل راه هوایی کنترل می شود.

*-بیهوشی عمومی:در طی بیهوشی عمومی تلاش تنفسی به علت داروهای آرامبخش و مخدرها یا شل کننده های عضلانی کاهش می یابد.برای استفاده از تهویه مصنوعی لوله گذاری داخل راه هوایی انجام می شود.علاوه بر لوله داخل نای استفاده از ماسک روی صورت یا ماسک داخل حنجره نیز مؤثر است.

*-اقدامات تشخیصی در راه هوایی مانند برونکوسکوپی

*-اعمال جراحی ابدوسکوپیک راه هوایی مانند لیزر و تعبیه استنت

*-پس از احیاء قلبی ریوی

نوع لوله داخل نای

مدلهای مختلفی از لو له داخل نای دهانی یا داخل بینی دردسترس است.لوله ها ممکن است انعطاف پذیر یا کمی سخت باشند.لوله های مورد استفاده برای بالغین دارای یک کاف برای پر کردن باد جهت تثبیت موقعیت و پیشگیری از آسپیراسیون است. فشار باد داخل کاف باید به دقت اندازه گیری شود چون فشار زیاد می تواند باعث اختلال در خونرسانی تراشه و معضلات آتی شود.

تاریخچه

ابوعلی سینا اولین فردی است که در سال 1020 میلادی در کتاب قانون خود راجع به لوله گذاری داخل نای جهت تسهیل تنفس صحبت کرده است.در سال 1869 یک پزشک آلمانی به نام Friedrich Trendelenburg اولین انتوباسیون موفق را برای القای بیهوشی انجام داد.وی لوله را از طریق یک سوراخ روی نای عبور داد.

در سال 1878 جراح انگلیسی به نام McEwen لوله گذاری از طریق دهان را برای اولین بار انجام داد.

Magill و Mcintosh طی جنگ جهانی اول به پیشرفتهای بسیار قابل ملاحظه ای در زمینه انتوباسیون دست یافتند.

لارنگوسكوپ LARYNGOSCOPE

شایعترین ابزاری كه تا كنون برای انتوباسیون استفاده شده است لارنگوسكوپ بوده است.علب رغم سابقه طولانی این وسیله در انتوباسیون استفاده نادرست از آن عوارض زیادی دارد.امروزه تكنولوژیهای جدید تر مانند لارنگوسكوپی فیبراپتیك منجر به كاهش عوارض شده است.مهمترین علت آسیب حین لارنگوسكوپی كمبود مهارت در انجام این عمل است.

لارنگوسكوپ دارای یك دسته و یك تیغه است.تیغه لارنگوسكوپ بر دو نوع است:تیغه مستقیم و تیغه خمیده.شایعترین فرم تیغه مستقیم Miller و شایعترین فرم تیغه خمیده Mcintosh نام دارد.تكنیكی كه برای انتوباسیون به كار می رود بستگی به نوع تیغه لارنگوسكوپ دارد.در بالغین معمولآ از تیغه Mcintosh استفاده می شود در حالی كه تیغه Miller در نوزادان مورد استفاده قرار میگیرد.

یك روش شایع دیگر برای انتوباسیون استفاده اذ برونكوسكوپ فیبراپتیك است.این روش برای افرادی كاربرد دارد كه به نظر می رسد انتوباسیون مشكل داشته باشند.این روشهای انتوباسیون نیاز به مهارت استفاده از این روشها را دارد و در صورت نداشتن مهارت لارنگوسكوپی قابل انجام نخواهد بود.ضمنآ استفاده از برونكوسكوپ مشمول هزینه بالا تر و زمان طولانی تر است.نه طوری كه با روش لارنكوسكوپی در عرض كمتر از 20 ثانیه می توان انتوباسیون را انجام داد در حالیكه استفاده از برونكوسكوپ به علت زمان طولانی در موارد اورژانس محدود شده است.




طبقه بندی: فوریت داخلی،
برچسب ها: تنگی نفس، انتوباسیون، انواع تنگی نفس،